A memoria da nación. O reino de Gallaecia é un ensaio histórico e político transcendental escrito por Camilo Nogueira Román, publicado orixinalmente en maio de 2001 por Edicións Xerais de Galicia dentro da súa prestixiosa colección Ensaio. Este volume supuxo a inauguración dun ambicioso e vasto proxecto de interpretación historiográfica co que o autor buscou redefinir o relato sobre o pasado político do país.
O libro conta con 328 páxinas e articúlase arredor das seguintes claves contiduais e ideolóxicas:
- A tese central: Nogueira defende que a memoria histórica de Galicia necesita ser recuperada con urxencia para garantir o propio futuro do país, evitando que a súa traxectoria identitaria caia no esquecemento ou quede borrada polo relato oficial do Estado.
- O Reino de Gallaecia como piar: O ensaio afonda no papel crucial e moitas veces silenciado que tivo o reino medieval de Gallaecia. O autor rescata este período para demostrar que Galicia tivo unha estruturación política nacional e diferenciada dotada de gran relevancia na Europa da Alta Idade Media.
- Crítica á ideoloxía centralista: O texto realiza unha severa revisión e deconstrución da "ideoloxía española" tradicional. Camilo Nogueira argumenta que a historiografía oficial deturpou e unificou de xeito artificial o pasado común dos diferentes pobos peninsulares para beneficiar a construción do Estado centralista, restándolle soberanía histórica ao pobo galego.
- Tradición e vontade contemporánea: A obra propón que a verdadeira "memoria da nación" galega está tecida por dúas frontes: a acumulación de trastornos históricos que lle outorgaron un carácter propio e, por outra banda, a estruturación contemporánea da vontade política nacionalista.
A crítica especializada e os historiadores do ámbito galeguista consideran A memoria da nación. O reino de Gallaecia como un ensaio revisionista de gran valía política e un xiro discursivo fundamental para o nacionalismo contemporáneo. Ao propor unha contralectura da historia oficial de España, o libro espertou un intenso debate intelectual en varias frontes:
- A desconstrución do relato centralista: Os analistas políticos e historiadores valoran este libro como unha arriscada e certeira crítica á historiografía oficial española. A crítica salienta como un acerto que Nogueira desmonte o determinismo histórico que presenta a España como unha unidade intocable dende os tempos romanos ou visigodos, evidenciando que esa visión serviu para xustificar de forma artificial o centralismo madrileño.
- O rescate de Gallaecia no mapa europeo: Os recensores destacan o rigor co que o autor reivindica a soberanía histórica do reino suevo-galego na Alta Idade Media. A crítica especializada aplaudiu que o ensaio saca ao Reino de Galicia da "marxinalidade" á que o condenaron os manuais escolares tradicionais, demostrando que foi o principal e primeiro reino cristián fronte a Al-Ándalus.
- Unha ferramenta para o optimismo político: Diversos ensaístas e compañeiros de xeración sinaleiro que este texto racha co "pesimismo histórico" que moitas veces lastrou ao galeguismo. A crítica define o proxecto de Nogueira como un ensaio intelixente que non busca recrearse na nostalxia, senón utilizar o pasado como un alicerce para construír a vontade política e o futuro do país.
- O debate historiográfico exterior: Fóra de Galicia, sectores de corte máis conservador ou vinculados á historia tradicional leonesa e castelá acolleron o libro con certa cautela ou discrepancia. Algúns críticos argumentaron que o termo medieval Gallaecia recollía un concepto xeográfico máis amplo (herdado da provincia romana) e non unha realidade política exclusivamente galega, o que xerou debates académicos moi ricos en foros de historia medieval.
En definitiva, a crítica consagrou esta obra en Xerais como un gaberngo do nacionalismo desacomplexado, indispensable para calquera lector que queira entender como se combate a submisión cultural a través do rigor histórico.
O AUTOR
Camilo Nogueira Román é unha das figuras históricas e máis influentes do nacionalismo galego contemporáneo, clave na construción política e social da Galicia autonómica e na súa proxección en Europa. Nado en Lavadores (Vigo) en 1936, combinou a súa vertente profesional como enxeñeiro industrial e economista cun incansable compromiso activista e institucional.
A súa traxectoria política e social estrutúrase en catro grandes etapas:
1. Resistencia antifranquista e sindicalismo (Anos 60 e 70)
- Oposición cultural: Presidiu a Asociación Cultural de Vigo nos anos sesenta, converténdose nun importante foco de resistencia e debate fronte á ditadura.
- Lita obreira: Mentres traballaba como enxeñeiro na fábrica de Citroën en Vigo, implicouse a fondo nas históricas vagas obreiras de 1972. Debido a este activismo, foi detido, torturado e finalmente despedido da empresa.
- Fundación do nacionalismo moderno: Formou parte de Galicia Socialista e contribuíu de xeito decisivo a poñer os alicerces do sindicalismo nacionalista galego.
2. O deseño da Galicia autonómica
- O Estatuto de Autonomía: Foi un dos membros da histórica Comisión que elaborou o denominado "Estatuto dos 16" (1979-1980), que serviu de base para o Estatuto de Autonomía de Galicia.
- Voz no Parlamento galego: Tras militar en diversas formacións da esquerda nacionalista (como o POG e Esquerda Galega), foi deputado no Parlamento de Galicia durante catro lexislaturas (1981-1993 e 1997-1999). Como dato histórico, a primeira iniciativa parlamentaria da historia de Galicia levou a súa firma.
- Concelleiro en Vigo: Tamén exerceu o servizo público a nivel municipal como concelleiro na súa cidade natal.
3. Integración no BNG e salto a Europa
- Unidade do nacionalismo: En 1994, a súa formación (Unidade Galega) integrouse no Bloque Nacionalista Galego (BNG), un paso fundamental que unificou o mapa político do nacionalismo galego.
- Eurodeputado (1999-2004): Deu o salto á política internacional como deputado no Parlamento Europeo. En Bruxelas destacou pola defensa dos sectores produtivos galegos (como a pesca e a agricultura) e por unha forte conciencia internacionalista.
- A lingua en Bruxelas: Nogueira fixo historia ao empregar o galego (na súa variante luso-galega) nas sesións do Parlamento Europeo. Grazas a isto, o idioma puido ser recollido de forma oficial polos servizos de tradución, o que lle valeu ser nomeado membro de honra da Associaçom Galega da Língua (AGAL).
4. Recoñecemento intelectual e social
Tralo seu retiro da primeira liña política, continuou cunha prolífica carreira como ensaísta e historiador, analizando a identidade do país. O seu amplo labor foi recoñecido socialmente con galardóns de gran prestixio como o Pedrón de Ouro (2010), o Premio Trasalba (2016) e a Medalla Castelao (2022) que outorga a Xunta de Galicia.
____
Editorial: Galaxia 2008
Idioma: Galego
Páxinas: 372
ENSAIO
HISTORIA
NACIONALISMO
EUROPEISMO